Lesje Nachtwacht naschilderen levert in Terneuzen verboden inzichten op

Geplaatst door

Wat? De Nachtwacht van Rembrandt is een homo-erotisch schilderij? Dat zou zomaar kunnen! Waarom anders is de schaduw van de hand van kapitein Frans Bannink Cocq niet alleen afgebeeld bij de Amsterdamse kruisjes op het uniform van luitenant Willem van Ruytenburch, maar ook bij zijn kruis? Kunstdocent Jaap Clement van kunst-educatiecentrum Toonbeeld in Terneuzen oppert de theorie bij de start van een bijzonder project: bij Toonbeeld schilderen ze De Nachtwacht na onder de naam Project N8W8.

Cursisten van Toonbeeld gaan De Nachtwacht naschilderen. Ze krijgen hulp en uitleg door docent Ramon de Nennie.

Eerst de aanleiding: het wereldberoemde schilderij De Nachtwacht dat Rembrandt van Rijn in 1642 afrondt, is de laatste tijd flink in de aandacht. Zo maakte de tv-serie Het geheim van de Meester het schilderij zo natuurgetrouw mogelijk na. Zelfs de verf maakten ze zelf, volgens de methoden uit Rembrandts tijd.

Allemaal een stukje
Dat inspireert cursisten en docenten van Toonbeeld in Terneuzen om dat ook te doen, maar wel met een eigen twist. “We splitsen De Nachtwacht in achttien stukken en iedere deelnemer schildert een stuk. Die brengen we daarna allemaal weer samen”, zegt Arjelien van Dijke van Toonbeeld.

Wordt het dan geen rommeltje, als iedereen zijn eigen interpretatie loslaat op Rembrandts meesterwerk? “We hebben dat al eens gedaan met schilderijen van Picasso en Chagall, en we waren verbaasd over de eenheid die in die doeken zat”.

-Lees verder onder de foto-

Het beroemde schilderij La Guernica van Picasso, maar dan in stukjes geschilderd door cursisten van Toonbeeld.

Het zaaltje van Toonbeeld in Terneuzen loopt vol op zaterdag 19 februari 2022. Voor de deelnemers hun ‘stukje Nachtwacht’ krijgen, verzorgt kunstdocent Jaap Clement een korte lezing. Hij vertelt waarom Rembrandt de schutterij van Amsterdam, een burgerwacht die de stad beschermt, op het doek vastlegt.

Bommetjes over de hand en de kip
Clement wijst onder meer op het ‘vervolgverhaal’ met het geweer. Midden in het doek zie je van links naar rechts eerst een man die een geweer vult met kruit, een stukje daarnaast schiet iemand dat geweer af, en weer een stukje verder blaast een man het geweer schoon. Precies wat de schutterij doet: schieten met geweren, weer vullen, schieten, vullen, en zo verder. (zie gele pijlen op de afbeelding hieronder)

-Lees verder onder de foto-

Gele pijlen: vervolgverhaal geweer. / Blauwe pijl: meisje met de kip. / Roze pijl: de hand bij de kruisjes.

Maar dan dropt Clement twee bommetjes. Het meisje dat prominent op het doek staat en dat volgens het Rijksmuseum een mascotte van de schutterij is, is volgens Clement mogelijk een vrouw van lichte zeden die de mannen moet behagen. Want: Rembrandt heeft haar niet voor niets afgebeeld met een dode kip die aan haar riem bungelt. Kip… een verwijzing naar een kippetje… een prostituee. (Blauwe pijl op afbeelding hierboven).

Reikende hand
En dan dat andere bommetje. Kapitein Frans Banninck Cocq steekt op het schilderij zijn hand naar voren. De schaduw van die hand valt op de kleding van Willem van Ruytenburch, precies bij de drie kruisjes uit het Amsterdamse wapen die in de jas zijn geborduurd. Volgens kunstkenners een bijzondere verwijzing naar de stad.

Clement oppert een andere theorie: de twee centrale figuren van De Nachtwacht zijn elkaars liefjes. De schaduw van de hand van de kapitein reikt naar het geslacht van de luitenant. Kijk maar naar de speer die luitenant Van Ruytenburch vast heeft: recht naar voren, als een opgewonden penis. Banninck Cocq heeft ‘m bijna beet met zijn blote hand. (Roze pijl op de afbeelding hierboven).

-Lees verder onder de foto-

Jaap Clement vertelt over De Nachtwacht.

Wat wist Rembrandt over deze twee mannen dat ze liever geheim hielden? Clement geeft in zijn lezing bij Toonbeeld toe dat het een complottheorie is. Eentje waar hij eens naar vroeg tijdens een rondleiding in het Rijksmuseum in Amsterdam, en waarvan toen werd gezegd dat men daar niet over spreekt.

Inspiratie
Terug naar de schilders-uitdaging. De Nachtwacht in achttien stukken. Na de lezing krijgt elke deelnemer zijn of haar toebedeelde stuk. Sommigen gaan ter plekke gelijk aan de slag met de voorbereidingen. Thuis zullen ze het afmaken. Addie de Bree, die het gedeelte krijgt met ‘de hand’ reageert: “dat heb ik weer!”, maar ze lacht er wel bij.

-Lees verder onder de foto-

Addie de Bree gaat het ‘schaduwhand-stuk met verborgen piemelboodschap’ schilderen.

Arjelien van Dijke van Toonbeeld: “Ons hogere doel is om drempels te verlagen. De Nachtwacht is magisch. Wat wij willen laten zien is juist dat schilderen voor iedereen is weggelegd. Je hoeft niet per se het niveau van De Nachtwacht te halen. Schilderen is juist leuk. Wat wij willen bieden is inspiratie”.

Zie ook: